تبلیغات
کلید اسرار پیشرفت - روش های گندزدایی و روش های عفونت زدایی
 
کلید اسرار پیشرفت
پیشرفت با همت
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : gholamhossein -
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

روش های گندزدایی (Disinfection)

انواع روش های گندزدایی را می توان به شرح ذیل تقسیم بندی نمود

 

عوامل گندزدای طبیعی (هوا ـ  خورشید)

 جوشاندن با آب

 پرتوی فرابنفش

 پاستوریزاسیون

 مواد شیمیایی گندزدا



عوامل گندزدای طبیعی (هوا ـ خورشید)

 

 پرتوهای فرابنفش نورخورشید برای باكتری ها و ویروس ها مرگبار هستند و هوا نیز به علت تبخیر رطوبت بر بسیاری از باكتری ها اثر كشنده دارد.

 لذا می‌توان لوازمی نظیر: رختخواب، مبلمان و اثاثیه منزل و مطب را چند ساعت درمعرض نور خورشید و هوا قرار داد و آن ها را گندزدایی نمود.

جوشاندن با آب

آب جوش

 معمولا آب جوش نمی تواند اسپورها و بعضی ویروس ها را از بین ببرد لذا سترون كننده نیست، ولی در مواقعی كه وسیله یا ماده سترون كننده در اختیار نیست می توان وسایل رادر 100 درجه سانتی گراد، برای مدت 15 دقیقه جوشاند.

پرتو فرابنفش

 Ultraviolet Radiation (U.V)، از پرتوهای غیریون ساز است كه می توان در گندزدایی محیط از آن استفاده كرد.

 پرتو فرابنفش را از نظر طول موج وعملكرد به 3 دسته تقسیم می كنند:

uv a,b,c

1) U.V.C  با طول موج بین 200 تا 290 نانومتر كه طیف میكروب كش (Germicide) این پرتو است. طول موج 265 نانومتر بیشترین قدرت ضد میكروبی را دارد.

 

2)  U.V.B  با طول موج بین 290 تا 320 نانومتر كه طیف تولید ویتامین  D  است.

 

U.V.A(۳    با طول موج بین 320 تا 400 نانومتر كه طول موج خورشیدی است.

از طول موج  U.V.C  در لامپ های ژرمیسید استفاده می شود. این لامپ ها به صورت دیواری، سقفی، قابل حمل، و یا قابل نصب در داخل كانال هواكش، ساخته شده اند و آن را برای پاك سازی هوا و عفونت زدایی سطوح محیطی به كار می برند عملكرد این لامپ ها بسته به كارخانه سازنده می تواند متفاوت باشد. مثلا یك لامپ 30 واتی ساخت كارخانه فیلیپس، برای گندزدایی یك اتاق 6 متر مربعی باارتفاع 3 متر كافی است.

 لامپ های فرابنفش عمر محدودی دارند، لذا باید زمان كاركرد آن را یادداشت كنیم.

چون این لامپ ها به غبار حساسند باید بطور منظم سطح آن را با الكل تمیز كنیم زیرا ممكن است بدون آنكه در نورش تغییری ایجاد شود، اثر ضدمیكروبیش با غبار كاهش یابد.

در موقع استفاده از لامپ باید پنجره و شیشه هارا پوشانده، محل را تاریك نماییم زیرا نور مرئی اثر باكتری كشی آن را به میزان زیادی كاهش می دهد.

 چون این پرتو ممكن است موجب سوختگی پوست و قرنیه شود و یا ایجاد آب مروارید یا حتی سرطان پوست گردد، افراد بایستی در صورت تماس مستقیم با این پرتو از لباس های محافظ و عینك استفاده نمایند.

پاستوریزاسیون

پاستوریزاسیون

 

استفاده از حرارت 60 درجه سانتیگراد برای مدت 0.5 ساعت و قرار دادن در محیط سرد را پاستوریزاسیون گویند كه در این فرایند عوامل پاتوژن بیماری زا از بین می روند.

 

مواد شیمیایی گندزدا

 

آلدئیدها، اسیدها، قلیاها، الكل ها، رنگ ها، سورفاكتانت ها (تركیبات آمونیوم چهار ظرفیتی) ، فلزات سنگین، فنول و مشتقات آن، مواد اكسید كننده، مواد احیاءكننده و هالوژن ها.

 

ویژگی های لازم برای یك ماده شیمیایی گندزدای مناسب

 گستره اثر وسیع داشته باشد.

 در آب محلول باشد.

 برای پوست، چشم و تنفس محرك نباشد.

 ارگانیسم ها به آن مقاوم نباشند.

 باعث خوردگی فلزات نشود.

 به سرعت اثر كند.

 فاقد بوی زننده باشد.

 روش استفاده اش آسان باشد.

 از خود لایه ای باقی بگذارد.

 استفاده همزمان آنها با مواد پاك كننده میسر باشد.

 با ثبات باشد.

 سمی نباشد.

 ارزان باشد.

 خاصیت خود را در مقابل مواد آلی مثل خون، خلط، ادرار و مدفوع حفظ كند.

 

 

سطوح گندزدایی

 

مواد گندزدا را از نظر سطح گندزدایی به 3 دسته تقسیم می كنند:

  سطح بالا  H.L.D( High Level Disinfectant)، (این مواد گندزدا باعث كشته شدن تمام ارگانیسم ها به جزتعداد زیادی از اسپورها می شوند)

 

  بینابینی I.L.D)  Intermediate Level Disinfectant) (این مواد گندزدا باعث كشته شدن همه ارگانیسم های وژتاتیو از جمله مایكوباكتریوم توبركلوزیس می شوند)

 

  سطح پایین (L.L.D)  Low Level Disinfectant، ( مواد گندزدای سطح پایین  (L.L.D) باعث حذف خیلی از باكتری های وژتاتیو، قارچ ها و ویروس ها می شوند)


 

اصول گندزدایی Principles of Disinfection

بیان مسئله

-اولین بار Semmelweis ارزش شستن دست ها با محلول های گندزدا را در پیشگیری و كاهش دادن مرگ های ناشی از عفونت های پس از زایمان نشـان داد.

- سپس لیستر (Lister) نیز موفق شد با بكارگیـری اسیدكربولیك شمار عفونت زخم ها را كاسته و از آنها پیشگیری نماید.

-اهمیت استفاده از مـواد گندزدا حتـی در عصر طلایی آنتی بیوتیك ها نیزكاسته نشـده و در حـال حاضـر استفاده از روش های عفونت زدایی (گندزدایی وسترون سازی) از پایه های مهـم برنامه های موفق كنترل عفونت های بیمارستانی است.

-برای عفونت زدایی هوا، آب، محیط فیزیكی، وسایـل و مـواد و محیط های بیولوژیك روش های گوناگون فیزیكی و شیمیایی وجود دارد و پیرامون ایـن روش ها سئوالات زیادی مطرح است. به عنوان مثال، ممكن است از خود بپرسیم:

-هوا و محیط اتاق های عمل و فضاهای حساس مثل: ICU  ،  NICU  بخش های پیوند مغز استخوان و نظیر آن را چگونه تمیز و حتی فوق تمیز نگه داریـم؟

-دستگاه های سترون كننـده چه ویژگی هایـی دارند؟

-چگونه بفهمیم دستگاه وسیلـه ما را عاری از میكروب نمـوده ؟

-یك ماده گندزدای ایده آل كدام است ؟

-سالم تریـن و موثرترین مواد شیمیایی برای عفونت زدایی محیط و وسایل كدامند؟

-بار میكروبی اثاثیه و مبلمان محل كار خـود راچگونه كم كنیم ؟

-وسایل فلزی، پلاستیكی، الكترونیكی یا وسایل لنزدار خـود راچگونه عفونت زدایی كنیم كه زنگ نزنند، خورده نشوند، انعطاف پذیری خـود رااز دست ندهند و یا كدر نشوند؟

-مواد قوی و ضعیف كدامند؟

-در ایران چه وسایل و موادی را در دسترس داریم؟

-مواد شیمیایی از نظر ایجاد مقاومت میكروبی درچه وضعیتی قرار دارند؟

-ضررهای آنی و درازمـدت مواد شیمیایی كـه بـه منظورعفونت زدایی به كار می روند چیست ؟

 

  

روش های عفونت زدایی

 

انواع روش های جاری عفونت زدایی، اعم از روش های سترون سازی یا گندزدایی عبارتند از:

 

• حرارت خشك (فور)

• حرارت مرطوب (اتوكلاو)

• اتوكلاو اتیلن اكساید (ETO)

•  (VHP) VaporisedHydrogen Peroxide

•گاز پلاسما

• مواد شیمیایی سترون كننده

• یونیزاسیون

• روغن داغ (با درجه حرارت بالا)

• شعله (سوزاندن)

• هوا

• نورخورشید

• دستگاه پرتوی فرابنفش

• پاستوریزاسیون

• مواد شیمیایی گندزدا

 

 

حرارت خشك یا فور

 

I.دستگاه فور، دارای یك اجاق و یك اتاقك عایق كاری شده است كه با جریان برق گرم می شود.

 

II. ایـن دستگاه دارای بدنه فولادی، فن، زمان سنج، حرارت سنج، تنظیم كننده درجه حرارت، ترموستات و سیستم ارت است.

 

III.در این دستگاه در 160 درجه سانتی گراد در مدت 2 ساعت، در 171 درجه سانتیگراد در مدت 1 ساعت، در180 درجه سانتی گراد در مـدت 0.5 ساعت و در 191 درجه سانتی گراد در مدت 6 تا 10 دقیقه وسایل استریل می شوند. به مورد اخیر  Rapid Heat Transfer  گویند.

 

IV.با فور می توانیم روغن ها، گازهای آغشته به وازلین، پودرها، سوزن ها، تیغ، قیچی، نوك الكتروكوتر، دریل ها، فرزهـا، مته ها، لوله های شیشه ای و آیینه ها را سترون كنیم.

 

V.فور وسیله ارزانی اســت و سبب خوردگی، زنگ زدگی و كند شدن لبه های برنده وسایل فلزی نمی شود. نفوذ پذیری آن ضعیف است، نیاز به زمان طولانی دارد، موجب تغییر رنگ و سوختـن كاغذ و پارچه از ابزار حساس به حرارت می شود.

 

VI.برای كنترل عملكرد فور، بایستی هر روز واشر نسوز آن را بازدید كنیم، با دماسنج شاهد، صحت عمل حرارت سنجش را كنترل نماییم. و هر هفته با استفـاده از آزمون های بیولوژیك (باسیلوس سوبتیلیس كه به حرارت خشك بسیار مقاوم است) عمل سترون سازیش را ارزیابی نماییم.

 

VII.در پایان كار با فور، تا درجه حرارت به زیر 50 درجه سانتیگراد نرسیده نبایـد در دستگاه را باز كنیم، زیرا به علت اختلاف دما، آلودگی هوای بیرون به وسایل داخل دستگاه سرایت می كند.

 

حرارت مرطوب (اتوكلاو)

 

i.حرارت مرطوب هنـوز، موثرتریـن، متداول تریـن، قابـل اعتمادترین و كم هزینه تریـن روش برای سترون سازی است.

 

ii.اتوكلاو دستگاهی است كه با استفاده ازعوامل دما، بخار، فشار و زمان، عمل می كند.

 

iii.در این دستگاه، بایستی " هوا" با " بخار" جابجا شود. این جابجایی یا با نیروی ثقل (Gravity) صورت می گیرد و یا با مكش پمپ(Prevaccum). اگر هوای داخل دستگاه كاملا تخلیه نشود، به علـت اختلاف وزن مخصـوص هوا و بخار، درجه حرارت به حد مطلوب نخواهد رسید.

 

iv.ایـن دستگاه دارای یـك مخزن فولادی ضدزنگ، ضداسید و باز و ضدمغناطیس، در فولادی با واشر نسوز، قفل ایمنی، شیرهای آب و بخار، صافی های هوا و بخار، سوپاپ اطمینان، فشارسنج، حرارت سنج، زمان سنج و سیستم ارت می باشد وحجمش از 5 لیتر تا بیش از 1000 لیتر متفاوت است.

 

v.در این دستگاه، دما 121 تا 134 درجه سانتیگراد است و زمان، بسته به نوع دستگاه 4 تا 30 دقیقه متفاوت و واحد سنجش فشار یكی از موارد زیر است:

یك اتمسفر =  یك بار=  100 كیلو پاسكال  =  14.5 پوند بر اینچ مربع  =  750 میلیمتر جیوه

  

vi.در پایان مرحلـه سترون سازی، بخار دستگاه تخلیه می شود تا فشار اتاقك به صفر برسد. این مرحله 15 تا 20 دقیقه طول می كشد.

 

vii.اتوكلاو بـرای سترون كردن لوازم جراحی فلزی، شیشه ها، مایعات و بعضـی مواد پلاستیكی بكار می رود.

viii.نوعی سترون سازی سریع وجود دارد بنام  Flash Sterilization  كـه در آن وسایل، در درجه حرارت 134 درجه سانتیگراد و فشار 60 پوند بر اینچ مربع، ظرف 3 دقیقه سترون می‌شوند. 

 

ix.در استفاده از اتوكلاو زمان كوتاه و نفوذ خوب است، و وسایل زیادی را می توان با آن سترون كرد. ولی كند شدن وسایل برنده و باقی ماندن رطوبت در بسته ها در پایان كار از معایب این روش به حساب می اید.

 

x.  عملكرد اتوكلاو را بایستی با بررسی حرارت سنج بـا ترمومتر شاهـد، وزن كردن بسته ها قبل و بعد از فرایند (جهت بررسی باقی ماندن رطوبت در بسته ها) ، استفاده از اندیكاتورهای شیمیایی و استفاده هفتگی از اندیكاتورهای بیولوژیك باسیلوس استئاروترموفیلوس "B. Stearothermophilus  ارزیابی نمود.

 

 

اتوكلاو اتیلن اكساید

 

a.اكسید اتیلن گازی است بی رنگ، قابل اشتعال و محلول در آب كه وقتی باهوا مخلوط شود می تواند آتش زا باشد.

b.اكسید اتیلن یا با غلظت 100% بكاربرده می شود و یا با 12% CO2  ، دمای 60 درجه سانتی گراد و رطوبت 50% بـكار برده می شود.

c.تقریبا هر چرخه سترون سازی 285 دقیقه طول می كشد.

d.تمام وسایلی كه با  ETO سترون می شوند باید 8 تا 24 ساعت هوادهی شوند زیرا مواردی از سوختگی صورت درهنگام استفاده از ماسك های بیهوشی، التهاب حنجره و نای در استفاده از لوله های تراشه، همولیز خون در دیالیز و استفاده از كاتترها در عمل جراحی قلب و آنژیوگرافی دیده شده است.

 

e.از اتوكلاو اتیلن اكساید می تــوان جهت سترون كــردن وسایـل پلاستیكی، لاستیكی، چرمی، پنبه ای و ابریشمی، ابزار آندوسكوپی، كاتترها و لوله ها، ابزار ظریف جراحی، دوربین ها، نخ های بخیه، سیم های برق، پمپ ها، موتورها، ابزار ماشین های قلبی تنفسی، مایعات، ساكشن، و انواع هندپیس های دندان پزشكی و ابزار حساس به حرارت استفاده كرد.

f.قدرت نفوذ ETO بالا است ولی زمانش طولانی است، نیازمند محافظ ویژه جلوگیری كننده از جرقه است، و مسمومیت زا، حساسیت زا و در تماس های طولانی سرطان زا و موتاژن است و هزینه زیادی نیز دارد.

g.بایستی درجه حرارت، رطوبت و سیستم تهویه دستگاه كنترل شود و با اسپور باسیلوس سوبلتی لیس به صورت هفتگی عملكرد سترون سازی پایش گردد.

 

كمی كلاو

 

a.در این سیستم، علاوه بر آب، مخلوطی از الكل، فرمالدئید، كتون و استون نیز بكار برده می شود.

b.درجه حرارت در كمی كلاو 131 درجه سانتی گراد، فشار20 پوند بر اینچ مربع و زمان 30 دقیقه است.

c.با این روش، وسایل زنگ نمی زنند و لبه های تیز كند نمی شوند و به علت كمتر بودن میزان بخار آب دراین دستگاه (نسبت به اتوكلاو معمولی) آب در بسته بندی ها جمع نمی شود. این دستگاه باید در جایی به كار برده شود كه از تهویه خوبی برخوردارند.

گاز پلاسما

 

1.در این دستگاه، پراكسید هیدروژن را در یك میدان الكتریكی تصعید می‌كنند و لوازم حساس به حرارت و رطوبت را با آن سترون می نمایند.

2.چرخه سترون سازی با این روش 55 تا 75 دقیقه طول می كشد.

 

مواد شیمیایی سترون كننده

 

I.برخی از مواد شیمیایی را می توان با افزودن غلظت و یا افزودن مدت زمان، به منظور سترون سازی به كار گرفت.

II.مثلا محلول گلوتارالدئید 2% تا 20 دقیقه برای گندزدایی وسایل بكار می رود ولی وقتی 6 تا 10 ساعت به كار رود، در حد استریل كننده عمل می نماید.

III.هیدروژن پراكساید 7.5% ، غلظت های بالای هیپوكلریت سدیم ، پراستیك اسید نیز از مواد شیمیائی استریل كننده هستند.

 

 

یونیزاسیون

 

 از پرتوهای یون ساز نظیر: پرتوهای ایكس و گاما نیز می توان برای سترون كردن مواد بیولوژیك، داروها، گاز، باند، نخ های كات گوت و لوازم یك بارمصرف استفاده نمود.

 

روغن داغ ـ  شعله

 

  برای برخی وسایل، مثل بعضی وسایل دندان پزشكی می توان از روغن داغ با حرارت بیش از 170 درجه سانتی گراد استفاده كرد.

  همچنین استفاده از شعله چراغ الكلی به منظور سترون سازی در آزمایشگاه ها رایج است.

پایش سترون سازی

 

 بعد از هر سترون سازی باید مطمئن شویم كه كلیه اشكال ارگانیسمی درفرایند سترون سازی از بین رفته اند.

 روش های پایش یا فیزیكی هستند، یا شیمیایی و یا بیولوژیك.

 در پایش فیزیكی، سلامت خود دستگاه ارزیابی می شود. برای مثال، بررسی سالم بودن عقربه های درجه حرارت، فشار و زمان.

 

 پایش شیمیایی، با استفاده از نشانگرهایی صورت می گیرد كه تغییر رنگ می دهند. این نشانگرها به صورت نوار، برچسب یا اشكال دیگر هستند.

مثلا در نوارهایی كه جهت ارزیابی عملكرد اتیلن اكساید موجود است، در صورت صحت عملكرد دستگاه، نوار از رنگ قهوه ای به سبز ، تغییر رنگ می دهد.

 

 در پایش بیولوژیك، از اسپورهای باسیلوس سوبتیلیس و  باسیلوس استئاروترموفیلوس استفاده می شود.

 نشانگرهای بیولوژیك به صور مختلف نواری، ویال یا آمپول كوچك موجودند.

 نشانگرهای بیولوژیك را در داخل محفظه اتوكلاو، در داخل بسته ها یا سینی قرار می‌دهند و با آن به صورت هفتگی یا ماهانه عملكرد دستگاه را ارزیابی می نمایند.





نوع مطلب : علمی، 
برچسب ها : گند زدایی، عفونت زدایی، روشها،
لینک های مرتبط : استفاده از اشعه ماورابنفش در محیطهای آزمایشگاهی و بیمارستانی، نكات و مواردی كه در آزمایشگاه بایستی رعایت شود،

جمعه 4 اسفند 1396 06:12 ب.ظ
پست بسیار پر انرژی، من آن را کمی دوست داشتم. بخشی وجود خواهد داشت
2
جمعه 17 آذر 1396 07:22 ب.ظ
Right away I am going away to do my breakfast, afterward having my breakfast coming
yet again to read additional news.
شنبه 25 شهریور 1396 06:15 ب.ظ
Your mode of explaining the whole thing in this paragraph is in fact good, all
be able to without difficulty understand it, Thanks a lot.
سه شنبه 17 مرداد 1396 01:50 ب.ظ
Yes! Finally something about Why is my Achilles tendon burning?.
جمعه 13 مرداد 1396 05:51 ب.ظ
I was excited to find this website. I wanted to thank you for ones time due to this
wonderful read!! I definitely appreciated every little bit of it and i also have
you book-marked to see new stuff on your website.
شنبه 7 مرداد 1396 08:37 ب.ظ
Do you have any video of that? I'd care to find out more
details.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر